Türkiye’de eczacılık mesleği, son yıllarda giderek derinleşen yapısal bir sorunla karşı karşıya. Özellikle büyükşehirlerde uygulanan nüfusa dayalı eczane kotası, yeni eczane açmayı neredeyse imkânsız hale getirirken; mevcut eczanelerin devren satışında talep edilen bedellerin hızla yükselmesine neden oluyor. Son dönemde basına yansıyan ilan ve piyasa verilerine göre, bazı bölgelerde eczane devir bedelleri 20–25 milyon TL seviyelerine kadar çıkmış durumda.

Bu tablo, eczacılık ruhsatının mesleki bir hak olmaktan çıkarak ekonomik bir rant aracına dönüşüp dönüşmediği tartışmalarını da beraberinde getiriyor.

Yeni Eczane Açmak Ucuz, Devir Almak Çok Pahalı

Sektör temsilcilerinden edinilen bilgilere göre, sıfırdan bir eczane açmanın toplam maliyeti (dekorasyon, donanım, ilk stok vb.) 3–5 milyon TL arasında değişiyor. Buna karşın, büyükşehirlerde devren satılık eczaneler için talep edilen bedeller bu rakamın 3 ila 5 katına kadar çıkabiliyor.

Devir bedellerinin bu denli yükselmesinde;

• Nüfusa dayalı kota sistemi

• Büyükşehirlerde kontenjanların tamamen dolu olması

• Mevcut eczanelerin sınırlı sayıda olması
  etkili oluyor.

Fiiliyatta satın alınan şey yalnızca bir işletme değil; yıllar önce alınmış bir eczane açma hakkı, yerleşik hasta profili ve kota avantajı olarak öne çıkıyor.

Ruhsat Kişisel Hak mı, Piyasa Değeri mi?

Mevzuata göre eczane ruhsatı kişiye bağlı bir meslek hakkı olarak tanımlanıyor. Ancak uygulamada, özellikle 30–40 yıl önce büyükşehirlerde eczane açmış ve bugün emeklilik aşamasına gelen eczacıların ruhsatlarını yüksek bedellerle devretmesi, bu hakkın ekonomik değeri olan bir varlığa dönüştüğü eleştirilerine yol açıyor.

Eczacılık fakültelerinden her yıl binlerce yeni mezun verilirken, büyükşehirlerde yeni eczane açma hakkının neredeyse tamamen kapanmış olması, genç eczacıları zor bir tercihle karşı karşıya bırakıyor.

Bugün mezun bir eczacı için seçenekler genellikle şu üç başlıkta toplanıyor:

• Kırsal bölgelerde düşük cirolu bir eczane açmak

• Yüksek bedellerle devren eczane satın almak

• Eczacılık Yerleştirme Sistemi’nde yıllarca sıra beklemek

Bu durum, mesleğe yeni başlayan eczacıların hem ekonomik hem de mesleki motivasyonunu olumsuz etkiliyor.

Mesleğin Geleceği Tartışılıyor

Eczane devir bedellerindeki hızlı artış, yalnızca ekonomik bir mesele olarak değil; mesleğin geleceği ve eşit erişim hakkı açısından da tartışılıyor. Genç eczacıların sisteme dahil olamadığı bir yapı, uzun vadede eczacılık hizmetlerinin sürdürülebilirliğini de sorgulatıyor.

Eczacılık camiasında giderek daha yüksek sesle dile getirilen ortak görüş ise şu:
Mevcut sistem korunursa, eczane açma hakkı mesleki bir kazanımdan çok nesiller arası aktarılan bir ekonomik avantaja dönüşme riski taşıyor.