Sanal Eczacı Asistanları: Eczacılığın Dijital Dönüşümünde Yeni Bir Sayfa
Ecz.Tuba SEYHAN
18 Kasım 2025, 09:30
Birleşik Krallık’ta Ulusal Sağlık Hizmetleri (NHS), pandemi döneminde başlattığı yapay zekâ tabanlı danışman sistemlerini günümüzde genel ilaç danışmanlığı ve hasta yönlendirme amacıyla kullanmaktadır. Bu sistemler, sık sorulan sorulara hızlı yanıt vererek eczacıların iş yükünü azaltmakta ve acil durumlarda hastaları doğrudan eczacıya veya hekimlere yönlendirmektedir.
Avustralya’da topluluk eczanelerinde yürütülen pilot projeler, sanal asistanların ilaç bilgisi danışmanlığı ve OTC ürün seçimi süreçlerinde etkin biçimde kullanılabileceğini göstermektedir. Meslek birlikleri, bu teknolojilerin mutlaka eczacı gözetiminde çalışması gerektiğinin altını çizmektedir.
Japonya’da eczacılık eğitiminde ve yeterlilik sınavlarında LLM tabanlı yapay zekâ sistemlerinin doğruluk ve tutarlılığı değerlendirilmektedir. Araştırmalar, bu araçların yüksek düzeyde doğru bilgi sağlayabildiğini ancak klinik karar aşamasında hâlen insan denetiminin zorunlu olduğunu ortaya koymaktadır.
Kanada’da büyük eczane zincirleri, dijital reçete yenileme ve tele-sağlık hizmetlerini sanal asistanlarla entegre ederek eczacılık hizmetlerini çevrimiçi ortama taşımaktadır.
Bu uygulamaların ortak noktası, yapay zekânın eczacının yerini alan değil, mesleki rolünü güçlendiren tamamlayıcı bir unsur olarak değerlendirilmesidir.
Sağladığı Fırsatlar: Erişilebilir ve Kişiselleştirilmiş Hizmet
- Sürekli Erişim: Hastalar, mesai saatleri dışında dahi ilaç bilgisine ulaşarak daha etkin bir danışmanlık hizmetinden faydalanabilir.
- Verimlilik Artışı: Tekrarlayan soruların otomatik yanıtlanması sayesinde eczacılar, klinik danışmanlık ve hasta eğitimi gibi daha karmaşık alanlara odaklanabilir.
- Tedaviye Uyumun Geliştirilmesi: Hatırlatıcılar, doz takip sistemleri ve etkileşim uyarıları, tedaviye uyumun artmasına katkı sağlar.
- Kişiselleştirilmiş Bilgilendirme: Yapay zekâ, hastanın ilaç geçmişi ve risk faktörlerini analiz ederek bireyselleştirilmiş bilgi ve öneriler sunabilir.
Sınırlar ve Sorumluluklar: Etik ve Regülasyonel Çerçeve
- Kademeli Uygulama: İlk etapta sistemler, çalışma saatleri, stok bilgisi ve OTC ürün bilgilendirmesi gibi düşük riskli alanlarda kullanılmalıdır.
- İnsan Denetimi: Klinik karar önerileri yerine hastaları eczacıya yönlendiren bir yapı tercih edilmelidir.
- Veri Güvenliği: KVKK’ ya tam uyum sağlanmalı; veri minimizasyonu, açık rıza ve aydınlatma yükümlülükleri eksiksiz yerine getirilmelidir.
- Şeffaflık: Tüm yanıtlarda bilginin yapay zekâ tarafından üretildiği açıkça belirtilmeli ve mümkünse bilimsel kaynaklara atıf yapılmalıdır.
Sonuç: Eczacının Dijital Yardımcısı
Yapay zekâ destekli sanal eczacı asistanları, mesleğin insani ve etik değerlerini gölgede bırakmak yerine onları daha görünür hâle getirme potansiyeline sahiptir. Eczacının klinik bilgi, empati ve profesyonel sorumluluk gibi vazgeçilmez unsurlarını destekleyerek, sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştıran bir köprü görevi görebilir.
Geleceğin eczanelerinde hastalar, yalnızca bir sohbet robotuyla değil; eczacının bilgeliği ve etik yaklaşımıyla harmanlanmış bir dijital asistanla karşılaşacaktır. Bu dönüşümü şekillendirecek olan ise teknoloji değil, vizyoner eczacılar olacaktır.



